همان همیشگی یا سخت‌تر؟

تهران- ایرناپلاس- سال‌هاست كه اكثر اهالی فرهنگ و هنر می‌گویند كه این نمایشگاه كتاب، فروشگاه است و ناشران هم گلایه‌های خود را دارند. با یكی از ناشران در این خصوص هم‌صحبت شدیم.

«گران شدن كاغذ قطعاً بر روی ناشران و فعالیت‌هایشان تأثیرگذار بوده و حتماً ناشران با مشكل روبه‌رو شده‌اند، اما به نظر من در نمایشگاه كتاب پیش رو كمتر اثر می‌گذارد، زیرا فاصله ایجاد بحران در چاپ كتاب و نمایشگاه كتاب كم است، اما بیشتر این فشار در سال 99 خواهد بود.» این‌ها را قادر آشنا، مدیرعامل موسسه نمایشگاه‌های فرهنگی ایران به ایسنا گفته است.

كاهش هزینه‌ها

با همه این‌ها اما حتماً قیمت كتاب‌ها در نمایشگاه سی و دوم افزایش خواهد یافت و تأثیراتش را باید منتظر ماند و دید. كاهش هزینه‌های برگزاری نمایشگاه از اهدافی بوده كه همیشه مطرح می‌شده، اما به‌طور مطلوب تحقق پیدا نمی‌كرده است. آشنا در همان گفت‌وگو این وعده را داده است:« 17 میلیارد و 900 میلیون تومان هزینه اجرایی نمایشگاه سی و یكم بود. ما امسال در هیئت امنا تصویب كردیم تا با وجود افزایش قیمت‌ها، با 15 میلیارد تومان، نمایشگاه را اداره كنیم. عزم‌مان جزم است تا از 15 میلیارد تومان یك‌ قران بیشتر نشود. در واقع تلاش داریم با وجود افزایش قیمت‌ها، دو میلیارد و 900 میلیون تومان كاهش داشته باشیم.» منتظر می‌مانیم تا بدانیم این اتفاق خواهد افتاد یا خیر و اگر می‌افتد، چه تأثیری بر كیفیت نمایشگاه كتاب خواهد داشت.


نسبت مصلی با نمایشگاه؟

فریاد ناصری، مدیر نشر حكمت كلمه در گفت‌وگو با «ایرناپلاس» درباره مكان برگزاری نمایشگاه می‌گوید:«طی این چند سال اخیر آنچه به‌عنوان ناظر بیرونی از برگزاری نمایشگاه كتاب دیده‌ام، معنایی جز این نمی‌توانسته داشته باشد كه نیرو یا همتی یا عقل جمعی‌ای در پی به نتیجه‌رساندن سامان‌مند نمایشگاه كتاب وجود ندارد. جابه‌جاشدن نمایشگاه از محل نمایشگاه‌های دائمی تهران خود حكایت‌ها و نقدهای فراوان به‌جا و نابه‌جایی را رقم زد. یكی مثلاً اینكه مصلی چه نسبتی می‌تواند با نمایشگاه داشته باشد؟ این حرف را كاملاً به لحاظ طراحی فضا بخوانید. دیگر بدیهیات در این حد برای همه باید روشن باشد كه هر فضایی برای امری طرح‌ریزی می‌شود. بنابراین طراحی مصلی مسلماً نسبتی با طرحی برای نمایشگاه آن هم نمایشگاه كتاب نمی‌تواند داشته باشد تا این‌كه خبرها رسید كه خبری در راه است.»

شهرآفتاب چه شد؟

ناصری درخصوص ساخت شهرآفتاب برای برگزاری نمایشگاه ادامه می‌دهد:« مشعوف و خرسند شدیم كه كتاب و اهل كتابِ فضای شهری تهران، دیگر صاحب نمایشگاهی درخور و مناسب شأن خودش می‌شود. نباید از حق گذشت كه شهر آفتاب بسیار بیشتر از مصلی، نمایشگاه است، اما دو نكته را نباید فراموش كرد كه این‌ها پیش از هر نوع تصمیم‌گیری كلان باید درباره‌شان فكر می‌شد: یكی زیرساخت‌های حمل و نقل و آمد و شد. نمایشگاه چه در محل دائمی نمایشگاه‌های تهران و چه در مصلی اگر برگزار شود در آن ده روز برگزاری نمایشگاه كتاب میزان و حجم آمد و شدی كه بر شهر تحمیل می‌شود بسیار بیشتر از میزان آمد و شد همیشگی و البته سنگین این شهر است. بنابراین بودن نمایشگاه در قلب شهر اگرچه امكان بازدیدش را می‌افزاید، اما مشاهده صحنه‌های شلوغ در خیابان‌های اطراف و سالن‌های مترو نشان‌گر این موضوع می‌توانند باشند كه سختی‌ها و امور فكرنشده‌ای هنوز دركارند.»

ناصری ادامه می‌دهد: «اما شهر آفتاب با اینكه فضایی بسیار مناسب برای نمایشگاه دارد، به‌جز زیرساخت‌های آمد و شد و حمل و نقل از چیز دیگری نیز رنج می‌برد و آن آماده نبودن تمامی امكاناتش برای بهره‌برداری است. از آمد و شد بگذریم و فكر كنیم به هر ترفندی كه بوده رسیده‌ایم به نمایشگاه؛ كتاب‌ها را آورده‌ایم. همیشه تا یكی دو روز بعد از تمام غرفه، روشن و دقیق جانمایی نشده‌اند. برچسب و نام نشرها چند روز بعد بر سردر غرفه‌ها می‌نشیند و این نشانه‌ای درست از این است كه جانمایی‌ها نهایی نشده‌اند.»

چرخی‌ها و كارت‌خوان‌ها

این ناشر درباره مشكلات دیگر نمایشگاه كتاب می‌گوید:«چرخی‌هایی كه برای حمل و نقل كتاب وارد محوطه و سالن می‌شوند بی‌نظم و پر آشوبند و همیشه دردسری برای ناشران داشته‌اند، از مطالبه‌ هزینه‌های هنگفت تا آموزش‌نادیده‌گی‌شان برای حمل كتاب. بارها دیده‌ام كه كتاب‌ها را ریخته‌اند و داد ناشران را درآورده‌اند.

از همه مهم‌تر، كارت‌خوان‌ها هستند. همیشه در روزهای شلوغ كارت‌خوان‌ها به نخواندن می‌افتند و خریداران و غرفه داران به دردسر و زحمت كه حالا چه كنیم؟ آقا دوباره بكش! در غرفه‌ همسایه بكش!»

این صحبت‌های ناصری در حالی است كه آشنا در گفت‌وگو با ایسنا درباره این مشكل گفته است:«البته كتاب‌فروشان از دو ماه قبل از برگزاری نمایشگاه تا دو ماه بعد از نمایشگاه آسیب می‌بینند. به دستور دكتر صالحی، در ایام نمایشگاه‌ها دستگاه‌های پُزی كه به نمایشگاه اختصاص دارد به كتاب‌فروشی‌ها نیز اختصاص داده می‌شود، دو هفته بعد از برچیده شدن نمایشگاه نیز دستگاه‌های پُز در كتاب‌فروشی‌ها فعال هستند و كسانی كه موفق نشوند بن‌كارت‌های خود را استفاده كنند، می‌توانند از كتاب‌فروشی‌ها خرید كنند»

ناصری در پایان می‌گوید:« هزار نكته‌ دیگر كه در كنار هم سبب این شده‌اند كه بعد از برگزاری هر نمایشگاهی دلخوری‌های زیادی را شاهد باشیم و این‌ها همه از آنجا آب می‌خورد كه كتاب و سرنوشتش در این روزها چندان مهم نیستند تا نمایشگاهش هم مهم باشد. همین كه هست و نمایشگاه هم دارد باید شكرگزار بود.

اگر كتاب و كتاب‌خوان و كتاب‌خوانی نه در حد شعار، بلكه به‌واقع مهم بودند رنگ رخساره‌ اجرایی نمایشگاه كتاب آن را نشان می‌داد. بنابراین حالا كه ناشران نه چون صنعتگران بزرگ كشور زور و توانی دارند و نه چون دیگر رسته‌ها و دسته‌ها سامانی، پس در شلوغی‌های تهران از این سر به آن سر پاس داده می‌شوند بی‌آنكه پاس داشته شوند و این خود حكایت پاسداشت كتاب است در روزگار ما.»

مشكلات نمایشگاه كتاب را تقریباً همه اهالی فرهنگ و مدیران می‌دانند. نكته مهم اما اراده تغییر یا اصلاح شرایط فعلی است. صبر می‌كنیم تا تغییرات نمایشگاه اردیبهشت را مشاهده كنیم.

گزارش از سیدمهدی موسوی‌تبار


*اداره كل اخبار چند رسانه ای*