۲۱ فروردین ۱۳۹۸،‏ ۱۶:۰۳
کد خبر: 83272963
۰ نفر
گروگان‌گیری خدمات شهری، شكل‌گیری سلاحی جدید در ونزوئلا

تهران – ایرناپلاس- در اثنای درگیری میان هواداران رئیس‌جمهور مادورو و خوان گوایدو، یك‌باره اكثر مناطق كشور ونزوئلا دچار قطعی آب و برق شدند. مسئولان دلایل مختلفی برای این اتفاق ذكر كردند، اما همه آنها در اختلال در یكی از اصلی‌ترین اجزای سیستم برق‌رسانی كشور، اجماع دارند.

مادورو علت اصلی این امر را دخالت ایالات متحده می‌داند كه از آغاز درگیری، به حمایت همه‌جانبه از گوایدو پرداخته است. اما در سوی دیگر این اتفاق،‌ طیف وسیعی از مشكلات در اثر قطعی خدمات شهری برای مردم ونزوئلا ایجاد شد. علاوه بر اختلال در روند عادی زندگی مردم، اماكن حساس و حیاتی مانند بیمارستان‌‌ها نیز قادر به ادامه فعالیت نبودند و بدون استفاده از هرگونه سلاح گرم، مردم با خطرات جدی مانند نبود مواد غذایی و آب آشامیدنی، عدم امنیت در شرایط تاریكی، عدم امكان استفاده از تلفن و اینترنت و نبود بهداشت كافی، روبه‌رو شدند.



شكل تازه از تسلیحاتی‌سازی

پیش از رواج دولت مدرن، دولت‌های قدیمی تنها حافظ و ضامن جان ساكنان قلمرو خود بودند. اما بعد از شكل‌گیری دولت مدرن و به‌ویژه پس از رواج مدل دولت رفاه، روابط میان دولت‌ها و جمعیت ساكن در قلمرو آن‌ها تبدیل به رابطه دولت و شهروند شد. دولت‌ها علاوه بر وظیفه حفظ جان شهروندان، وظیفه تأمین خدماتی از قبیل امنیت اقتصادی، فرصت رشد اقتصادی، خدمات شهری (آب، برق، تلفن و ...) و مجموعه‌ای دیگر از خدمات، كه بر اساس مدل منحصربه‌فرد هر دولت، دچار قبض یا بسط می‌شود را دارد. بر اساس توضیح بالا، عوامل تهدید كننده دولت‌ها منحصر به تهدید جان و امنیت شهروندان و تمامیت ارضی دولت‌ها نیست. تهدید، متوجه همه كاركرد‌های دولت مدرن است.



گستردگی مفهوم تسلیحاتی سازی

در این مرحله، مفهوم تسلیحاتی‌سازی (weaponization) گسترده‌تر می‌شود و بر‌خلاف گذشته، متغیرهای جدید و متنوعی پیدا كرده است. جالب است كه اصطلاح «سلاح» به‌طور رسمی تحت قوانین بین‌المللی یا معاهدات مربوطه، تنها به استفاده از زور منحصر نشده‌ است. بر اساس كاركردهای دولت مدرن، می‌توان از متغیرهای مختلف در جهت تسلیحاتی‌سازی مقابل آن‌ها استفاده كرد. متغیرهایی كه بر اساس اهمیت آن‌ها در زندگی شهروندان و ایجاد نارسایی‌های عمیق در زندگی شهروندان در صورت خلأ آن‌ها، می‌توان ثبات، مشروعیت و در نهایت حتی موجودیت یك دولت را از بین برد.



شروع بحران داخلی در ونزوئلا

ونزوئلا در دهه 60 میلادی یكی از پیشروترین كشورهای جهان سوم بود و رشد اقتصادی بالاتری نسبت به دیگر كشورهای مشابه خود از جمله برزیل و كلمبیا داشت. رشد اقتصادی به حدی چشمگیر بود كه لقب پنجه واشنگتن به این كشور تعلق گرفت. در همان سال‌ها با بالا رفتن قیمت نفت، سیل عظیمی از پول وارد ونزوئلا، كه تولید‌كننده ده درصد از نفت تولیدی دنیا بود، شد. اما در اواخر قرن بیستم دولت ونزوئلا با پیش‌گرفتن سیاست‌های سوسیالیستی و پوپولیستی، اقتصاد كشور را به مسیر متفاوتی برد و در كنار مدیریت غلط اقتصادی، كاهش قیمت نفت و روابط پرتنش با كشورهای دیگر به‌خصوص ایالات متحده آمریكا كه زمینه‌ساز تحریم‌های اقتصادی برای ونزوئلا بود، این كشور را با مشكلات جدی اقتصادی روبه‌رو كرد. به‌نوعی می‌توان گفت مدیریت غلط و اقتصاد متكی به نفت ونزوئلا ابزار لازم را برای آمریكا در جهت فروپاشی اقتصاد این كشور، فراهم كرد. از سال 2013 این كشور دچار تورم شدید شد و به گزارش اقتصاد آنلاین «تورم در سال ٢٠١٧ به ٢٦١٦ درصد و در ژوئن ٢٠١٦ به بیش از ٤٦ هزار درصد رسید. هم‌زمان، بولیوار، پول ونزوئلا چنان بی‌ارزش شد كه خریداران به‌جای شمردن اسكناس‌ها، آن را وزن می‌كنند.»



دو دولت در یك اقلیم

با شروع سال 2019، ناآرامی در فضای اقتصادی این كشور، به فضای سیاسی سرایت كرد. رئیس شورای ملی ونزوئلا یا به عبارتی رئیس پارلمان ونزوئلا، خوان گوایدو در مقابل ریاست جمهوری فعلی ونزوئلا، نیكلاس مادورو ایستاد و مشروعیت وی را زیر سؤال برد و ادعا كرد بنا بر حقوقی كه قانون اساسی كشور به او می‌دهد، می‌تواند نتایج انتخابات سال 2018 ریاست جمهوری را لغو و بنا به ماده 233 قانون اساسی خود را موقتاً به‌عنوان رئیس‌جمهور ونزوئلا اعلام كند. همزمان با این اتفاق، شورش‌هایی در كاراكاس، پایتخت ونزوئلا و دیگر شهرهای این كشور آغاز شد و درگیری بین هواداران مادورو و گوایدو بالا گرفت. این در حالی بود كه دودستگی میان دیگر كشورهای جهان حول بحران سیاسی ونزوئلا شكل گرفت؛ كشورهایی مانند ایالات متحده، كانادا، برزیل، آرژانتین و كلمبیا، گوایدو را به‌عنوان رئیس‌جمهور رسمی این كشور به رسمیت شناختند و كشورهایی مثل كوبا، تركیه و روسیه از مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا حمایت كردند. در ادامه این روند ترامپ به‌طور رسمی اعلام كرد مجدانه در تلاش برای بركناری مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلاست و از هر روشی در جهت حمایت از گوایدو و هوادارانش، استفاده خواهد كرد.



قطعی خدمات شهری در ادامه بحران سیاسی

در ماه فوریه و مارس 2019، اندكی پس از شروع بحران سیاسی در ونزوئلا، قطعی آب و برق و اینترنت، در سراسر كشور میلیون‌ها نفر را با طیف گسترده‌ای از مشكلات روبه‌رو كرد. به گزارش گاردین، دانشكده مهندسی دانشگاه مركزی ونزوئلا، اعلام كرده است كه دلیل اصلی ایجاد قطعی‌های اخیر، آتش‌سوزی در نزدیكی ایستگاه ملانا در شرق ونزوئلا، بخش مهمی از شبكه انتقال برق كل كشور را از دسترس خارج كرد.

برخی گزارش‌ها علت ایجاد خاموشی فراگیر در این كشور را آتش‌سوزی در سد هیدروالكترونیكی ال‌گوری می‌دانند كه 80 درصد برق را تأمین می‌كرده و آتش‌سوزی باعث شكست توربین و از كار ‌افتادن مجموعه شده است. دولت ونزوئلا علت این اختلالات در عرضه خدمات شهری را «حملات سایبری ایالات متحده یا خرابكاری مزدوران داخلی» دانست.

عواملی مثل از كار افتادن ایستگاه پمپاژ آب درنتیجه قطعی برق، قطعی تلفن و اینترنت كه اكثر امور كشور را مختل كرده بود و ناامنی ناشی از خاموشی، ابعاد دیگری به مسئله اختلال در ارائه خدمات شهری افزود. در شهر ماراكایبو، دومین شهر بزرگ ونزوئلا، صدها فروشگاه در ساعات خاموشی غارت شدند.

در شرایطی كه دولت تلاش كرده است آب و برق مورد نیاز اكثر نقاط كشور را تأمین كند، اما هنوز مناطقی دچار قطعی آب و برق هستند و این در حالی است كه خسارات وارد شده به سیستم برق‌رسانی اساسی است و تعمیرات آن، زمانی طولانی می‌طلبد.



تسلیحاتی‌سازی خدمات شهری، جنگی با كمترین هزینه

در مورد استفاده تسلیحاتی از متغیرهایی متفاوت از گذشته، ایالات متحده تجربه‌های دیگری نیز دارد كه جدیدترین آن‌ها، تسلیحاتی‌سازی دلار در مقابل جمهوری اسلامی ایران است. شناسایی عوامل حیاتی جامعه ونزوئلا و ایجاد اختلال در عرضه آن‌ها هم ملت ونزوئلا را خسته، فلج و عصبانی می‌كند و از سوی دیگر، مشروعیت دولت مادورو را كه دولتی سوسیالیست و مسئول در برابر همه احتیاجات مردم است را زیر سؤال می‌برد. همه این‌ها نتایجی است كه شاید نتوان با سلاح‌های گرم كلاسیك و صرف هزینه‌های گزاف، به‌دست آورد و قطعاً این تسلیحاتی‌سازی ارزان و مؤثر از روش‌های موردعلاقه دونالد ترامپ ماجراجو و تاجر است.



آسیب‌شناسی داخلی، ایمنی در مقابل تسلیحاتی‌سازی غیرمتعارف

هر روزه در نظام بین‌الملل شكل‌های جدیدی از درگیری میان دولت‌ها به‌وجود می‌آیند. تسلیحاتی‌سازی آب در جنگ داخلی سوریه، تسلیحاتی‌سازی دلار در مقابل ایران و تسلیحاتی‌سازی خدمات شهری در بحران داخلی ونزوئلا، جدیدترین نمونه‌های این نوع درگیری‌ها هستند. دولت‌ها در این شرایط یكدیگر را با نقاط ضعف طرف مقابل، موردحمله قرار می‌دهند و هدف اصلی، وجوه مختلف زندگی ملل و مشروعیت دولت‌هاست. برای نمونه، خشكسالی در سوریه، اقتصاد متكی به دلار در ایران و دولت بیش از حد بزرگ در ونزوئلا، نقاط ضعفی بودند كه برای دشمنان این دولت‌ها، ابزار استفاده تسلیحاتی را فراهم كردند. به‌طور قطع، سیاست‌های سوسیالیستی و پوپولیستی افراطی دولت ونزوئلا و محول نكردن بخشی از وظایف دولت به بخش خصوصی، از جمله وظیفه تأمین آب و برق شهروندان این دولت را در مواقع بحرانی به‌شدت آسیب‌پذیر كرده است.



گزارش از هدی دلجو