جشنواره جهاني فجر، برند سينماي ايران را جهاني مي‌كند؟

تهران-ايرناپلاس- تفكيك جشنواره جهاني فيلم از جشنواره فجر خوب است يا نه؟ اين سؤالي است كه از سي‌وچهارمين دوره جشنواره فيلم فجر كه بخش بين‌الملل از جشنواره ملي تفكيك شد، تا به امروز هنوز مطرح است.

هر اتفاقي كه در هنر هفتم رخ مي‌‌دهد از تصميم‌هاي كلان مديريتي تا حتي انتخاب يك بازيگر مطرح، هميشه مورد بحث و بررسي در ميان اهالي سينما، خبرنگاران و حتي عامه مردم بوده است. سينما از ابتدا به نسبت ديگر رشته‌هاي هنري در صدر توجه مردم بوده و اين تنها مختص كشور ما هم نيست. چهار سال پيش بود كه مهم‌ترين رويداد سينمايي كشور يعني جشنواره فيلم فجر دچار يك تغيير شد كه آن هم تفكيك بخش آثار خارجي از جشنواره و قرار دادن يك فستيوال جدا به نام جشنواره جهاني بود. در جشنواره سي‌وچهارم فيلم فجر بخش بين‌الملل از اين فستيوال بزرگ ملي جدا شد. اما با گذشت چهار سال، اين اتفاق هنوز موافقان و مخالفان خود را دارد. خسرو دهقان، مهدي صباغ‌زاده و ابوالحسن داوودي نظراتشان را درباره اين تفكيك چهارساله بيان كردند.

اين جشنواره يك ويترين مغازه است
خسرو دهقان، منتقد سينما، درباره دستاورد‌هايي كه جشنواره جهاني طي اين سال‌هاي تفكيك از جشنواره ملي براي سينماي كشور به همراه داشته، به خبرنگار ايرناپلاس گفت: به هر حال خوبي‌ها و بدي‌هاي اين اتفاق يك دريچه و يك‌گونه تابلو و عرضه است. اگر صادق باشيم يك نوع ويترين مغازه است. نظر من درباره اين فستيوال مثبت است. البته مي‌توان انتقاداتي هم به آن وارد كرد. اما يك لحظه برعكس اين قضيه را فكر كنيد. تصور كنيد اين جشنواره اصلاً وجود نداشته باشد. خب همين مختصر تريبون را هم از دست مي‌داديم، يعني اگر نباشد چيزي هم به دست نمي‌آوريم.

جشنواره جهاني هنوز تأثير آن‌چناني نگذاشته است
اين منتقد در پاسخ به اين پرسش كه آيا اين جشنواره توانسته به‌عنوان يك برند و يك نام، سينماي كشور را به دنيا معرفي كند، بيان كرد: به نظر نمي‌رسد كه هنوز آن تأثير آن‌چناني گذاشته باشد، زيرا تا حدودي زمان‌بر است و اين را مي‌توان پذيرفت كه تأثير آن‌چناني نگذاشته است.
وي با اعلام اينكه جشنواره جهاني مي‌تواند قدرت‌نمايي فرهنگي كشور باشد، خاطر نشان كرد: البته انتظار داريم كه تأثير بيشتري داشته باشد، اندكي طول مي‌كشد، اما نظر من مثبت است.



خيلي به اين جشنواره نرفته‌ام
مهدي صباغ‌زاده، كارگردان پيشكسوت سينماي ايران درباره دستاوردي كه تفكيك چهارساله جشنواره جهاني فيلم فجر براي سينماي كشور داشته، به خبرنگار ايرناپلاس گفت: خيلي مطالبي نخوانده‌ام و آثاري نديده‌ام و خبري هم ندارم كه چه اتفاقاتي در اين جشنواره بين‌المللي در حال رخ دادن است. قبلاً همين جشنواره فجر برگزار مي‌شد و بين‌المللي هم بود. به هر حال يك تعداد فيلم خارجي در كنار فيلم‌هاي ديگر نمايش داده مي‌شد. جشنواره را تفكيك كردند كه ديگر معنا ندارد و لزومي نداشت.

وي مي‌گويد: البته خب خاصيت‌هايي هم دارد. چند نفر از كشور‌هاي خارجي مي‌آيند و از كشور و اين جشنواره بازديد مي‌كنند كه اميدوارم اتفاقات خوبي بيفتد. خيلي در جريان تأثيرات ماوقع خارج از كشورش نيستم، ولي اميدوارم اتفاقات خوبي رخ دهد. به هر حال سينماي ايران استحقاق اين را دارد كه بتواند موقعيت خود را از جاي ديگر پيدا كند و همچنان هم تا حدودي پيدا كرده است. اميدوارم باز هم اين اتفاقات بيفتد.



جزو طرفداران اين جدايي بوده‌ام
ابوالحسن داوودي، كارگردان سينما درباره دستاورد‌هاي چند دوره اخير جشنواره جهاني فيلم فجر كه براي سينماي كشور داشته است، به خبرنگار ايرناپلاس گفت: قبل از اينكه اين جشنواره از جشنواره ملي فجر جدا شود، خود من جزو طرفداران اين جدايي بودم. يعني فكر مي‌كردم كه اين دو بايد در دو موقعيت جداگانه برگزار شوند كه بتوانند ماهيت‌‍‌‎‌هاي خودشان را حفظ كنند. اما اتفاقي كه در طول اين چند سال افتاد، به نظر نمي‌آيد كه بتواند آن ابعاد و ظرفيتي را كه ما از يك جشنواره جهاني انتظار داريم، داشته باشد. به عبارت ديگر، آن تأثيرگذاري را ندارد كه بتواند خارج از مرز‌هاي ايران براي يك هويت ملي، ويترين خوبي باشد، از طرف مقابل هم بتواند فيلم‌ها و فيلمسازاني را جذب كند كه به اين جشنواره علاقه‌مند شوند و بخواهند در آن شركت كنند يا نمايش در اين جشنواره يا جوايزي كه مي‌دهد بتوانند جوايز تعيين‌كننده و تأثيرگذاري باشند، حال چه در بازار داخل ايران چه در بازار خارج از ايران.


جشنواره جهاني بيشتر يك هويتِ محفلي به خود گرفته
وي در ادامه افزود: اتفاقي كه در طول اين سال‌ها افتاده و شاهد آن هستيم، اين است كه جشنواره جهاني بيشتر يك هويتِ نزديك به محفلي را به خود گرفته است. انگار يك گروه خاصي دائماً تكرار شده‌اند. در يك زمينه‌هايي هم يك فيلم‌هاي خاصي در آن‌ها تكرار شده كه تأثيري هم نگذاشته‌اند؛ يعني نمايش فيلم‌ها و برگزاري جشنواره تأثيري روي سينماي ايران نگذاشته كه بتواند سطح فيلمسازي و نوع نگاه فيلمسازان را گسترش دهد. به عبارت ديگر، نتوانسته در جهت مقابل رشدي پيدا كند كه بتواند بازار ايران بيشتر از گذشته يعني بيشتر از زمان‌هايي كه به‌عنوان جشنواره بين‌المللي در كنار جشنواره فجر برگزار مي‌شد، تأثيرگذار باشد. حتي من بر اساس سابقه ذهني‌ام فكر مي‌كنم كه شايد در برخي از سال‌هاي برگزاري دوره‌هاي قبل كه جشنواره به شكل توأم برگزار مي‌شد تأثيرگذاري بر بازار بين‌المللي بيشتر از زماني بود كه در طول اين چهار سال اتفاق افتاده است.


معضل بزرگ

كارگردان پرفروش‌ترين فيلم سال 97 در پاسخ به اين پرسش كه جشنواره براي تأثيرگذاري بيشتر در سطح بين‌الملل بايد بيشتر به چه سمت و سويي حركت كند، عنوان كرد: متأسفانه ما يك معضل بزرگ داريم كه از همه مسئولان حكومتي گرفته تا مسئولان فرهنگي تا حتي برگزاركننده‌هاي جشنواره يك نوع كج‌دار مريز و به‌صورت لاپوشاني از مسائل مي‌گذرند. ما يك فرهنگ غالبي را بعد از انقلاب به‌خصوص در سينما داريم كه با فرهنگ جاري دنيا تفاوت‎هاي اساسي دارد و اين كه ما بخواهيم به‌صرف سينمايي از جنس سينماي خودمان تكيه كنيم طبيعي است كه اندازه‌اش از همين حد فراتر نمي‌رود. ما نمي‌توانيم انتظار داشته باشيم كه اين جشنواره بتواند چه در انعكاس سينماي ما به جهانيان يا چه در انعكاس سينماي جهان به ما تأثير فراتري داشته باشد؛ چون مناسبات و محدوديت‌هاي فرهنگي و عرفي و مسائلي كه به هر حال به ما ديكته شده و اتفاق افتاده، با استاندارد‌ها و فرهنگ عمومي كه الان قريب به‌اتفاق نقاط جهان وجود دارد، تناسب ندارد.

بهتر است به شكل حاشيه‌ خود جشنواره فجر انجام شود
حالا هر چقدر هم سعي يا تبليغ كنيم كه ما مي‌خواهيم شبيه فرهنگ خودمان را به دنيا عرضه كنيم زمينه‌هايش خيلي محدود مي‌شود؛ مثل همين فضايي كه الان و بعد از اين تحريم‌هاي اجباري به وجود آمده و خواه‌ناخواه ارتباط ما را با جهان قطع كرده است. در زمينه فرهنگي و در اين عرصه هم به دليل همين محدوديت‌هايي كه داريم، فكر مي‌كنم ربطي به مديريت جشنواره يا جنس مديريت ندارد و بيشتر از اين هم نمي‌تواند فراتر رود. پس بهتر است كه به شكل حاشيه‌ خود جشنواره فجر انجام شود.

جشنواره جهاني خود را از زير سايه سنگين اسم فجر بيرون بكشد
«اگر قرار است به شكل يك جشنواره مستقل برگزار شود با برنامه‌ريزي، خودش را از زير سايه سنگين اسم فجر بيرون بكشد. اسم فجر با خود كلي زمينه‌هاي از پيش تعيين‌شده را مي‌آورد. طبعاً اگر بخواهد يك جشنواره جهاني برگزار شود بايد جشنواره‌اي باشد كه فارغ از همه زمينه‌ها و محدوديت‌هايي كه در برگزاري جشن‌هاي انقلاب و زير سايه اسم فجر قرار دارد، باشد و به دليل ارتباط سازماني با آن جشنواره، بايد از زير اين‌ها خود را بيرون بكشد، وگرنه به هر حال برگشتن به همان شكل سابق مي‌تواند تا حدودي بر اساس واقعيت‌هاي موجود فضا را روشن‌تر و عملي‌تر كند تا آن چيزي كه الان وجود دارد و به نظر من شايسته سينماي ايران نيست.»


گزارش از هنگامه ملكي