۹ اردیبهشت ۱۳۹۸،‏ ۱۴:۵۹
کد خبر: 83296364
۰ نفر
پاي صحبت «رضاخان»؛ پدر هنري رو به موت

تهران- ايرناپلاس- هنر‌هاي تجسمي علاقه‌مندان زيادي دارد. اما برخي رشته‌هاي اين هنر‌ها، مدت‌هاست به فراموشي سپرده شده است. هنر نقاشي پشت شيشه را مي‌توان جزو اين دسته دانست؛ هنري كه سعيد رضاخان براي احيا كردنش تلاش مي‌كند.

سعيد رضاخان از جمله هنرمندان اين رشته است. او با برپايي نمايشگاه‌هاي بسيار و برگزاري كلاس و كارگاه‌هاي آموزشي تا حدودي توانسته جان تازه‌اي به اين رشته هنري بدهد و به‌عنوان پدر معنوي نقاشي پشت شيشه لقب گيرد. با اين هنرمند نقاش به گفت‌وگو پرداختيم كه در ادامه مي‌خوانيد.


بي‌خبر از هنري به اسم نقاشي پشت شيشه
ايرناپلاس: از چه زماني با هنر نقاشي پشت شيشه آشنا شديد و سعي كرديد در اين رشته فعاليت كنيد؟
رضاخان: سال اول دبيرستان بودم. در آن زمان رنگ و قلم‌مو داشتم، ولي به خاطر مشكلات مالي نمي‌توانستم بوم تهيه كنم. به ذهنم رسيد كه از شيشه‌هاي دور ريخته شده و شكسته كنار خيابان استفاده كنم. به همين دليل آن‌ها را جمع مي‌كردم، با الماس مي‌بريدم و صاف مي‌كردم. بعد هم پشت آن‌ها نقاشي مي‌كشيدم. آن روز‌ها فكر مي‌كردم يك شيوه نوين را ابداع كرده‌ام كه پيش از من وجود نداشته است. سال‌ها به همين منوال گذشت و من با نقاشي از پرندگان و گاهي هم پستانداران مشغول بودم. يك روز به فكرم رسيد تا اين شيوه را به‌صورت رسمي ثبت كنم. وقتي به يكي از استادان اين رشته در وزارت ارشاد مراجعه كردم و ماجرا را شرح دادم، ايشان با صبر تمام گفته‌هايم را شنيد و در آخر گفت كه اين هنري قديمي و ريشه‌دار است. آنجا بود كه متوجه شدم چند قرن دير به دنيا آمده‌ام و اين هنر در دوره صفويه و بنا به قولي زنديه، ظهوري دوباره در ايران يافته است. اما نكته‌اي كه در اينجا وجود داشت تفاوت آثار من با كار‌هاي پيشين يا ديگر افراد فعال در اين هنر بود. از آنجا كه من به‌صورت موازي و خودآموخته به اين عرصه وارد شدم، راهي متفاوت را طي كرده بودم. آن روز كه به ارشاد رفتم، متوجه شدم تكنيكي به نام نقاشي پشت شيشه وجود دارد.


چرا نقاشي پشت شيشه محو شد؟
ايرناپلاس: در حال حاضر وضعيت هنر نقاشي پشت شيشه در ايران به چه صورت است؟
رضاخان: پس از دوران قاجار كه عصر طلايي نقاشي پشت شيشه بود، اين هنر رو به افول رفت. به‌صورتي كه رفته‌رفته از فعالان اين رشته كاسته شد و با تغيير نوع معماري، آيينه‌كاري و نقاشي پشت شيشه، از خانه‌ها حذف شد. همچنين گچ‌بري به‌صورتي ساده يا به شكل ابزار پيش ساخته درآمد. سقاخانه‌ها جمع شدند و نقالان و پرده‌خوانان جاي خود را به رسانه‌هاي جمعي مثل تلويزيون دادند. از طرفي، تحصيلكرده‌هاي هنر به دنبال رويه‌هاي هنري جهاني بودند و اين موضوع تأثير زيادي روي برخي هنر‌هاي سنتي گذاشت كه در اين ميان، نقاشي پشت شيشه نيز استثنا نبود.


حيات جاي خود را به زوال داده است
«شما تا همين چند سال پيش هنرمندان محدودي در زمينه نقاشي پشت شيشه مي‌ديديد كه بيشتر آن‌ها نيز به‌صورت سنتي فعاليت مي‌كردند و اين موضوع شرايط نقاشي پشت شيشه و افول آن را به‌خوبي نشان مي‌دهد. با اين وجود، در سه سال اخير با رشد و گسترش وسيعي در اين حوزه روبه‌رو هستيم. اين گسترش هم از نظر كميت و هم از نظر كيفيت قابل توجه است. اين موضوع در دو نمايشگاه گروهي اخير نقاشي پشت شيشه كاملاً مشهود بود. نمايشگاه «روياي شيشه‌اي» و چهل اثر اين نمايشگاه، نشانگر كميت و كيفيت قابل‌قبول در نقاشي پشت شيشه بود. در «روياي شيشه‌اي» 60 هنرمند فعال در اين رشته آثار خود را در نگارخانه سعدآباد به نمايش گذاشتند كه به‌عنوان يك ركورد از نظر تعداد شركت‌كننده، ثبت شد. در «چهل نقش» نيز 15 شيوه متفاوت در نقاشي پشت شيشه از 15 هنرمند عرضه شد كه اين نيز يك حركت بي‌نظير از نظر كيفيت بود. در حال حاضر، نقاشي پشت شيشه يك هنر روبه‌زوال محسوب نمي‌شود و حياتي دوباره يافته است.»


معرفي فرهنگ و پيشينه تاريخي ايران
ايرناپلاس: با وجود سابقه مذهبي تكنيك نقاشي پشت شيشه، اين هنر به چه صورت مي‌تواند براي معرفي در ميان ساير كشور‌ها مؤثر باشد؟
رضاخان: ما يك زمان از اين هنر در معماري داخلي استفاده مي‌كرديم كه با گذشت زمان، آن را كنار گذاشتيم، اما امروز در برخي نقاط جهان مي‌بينيم كه هنرمندان اين رشته از آن در فضاي داخلي ساختمان استفاده مي‌كنند. البته نقاشي پشت شيشه در ايران آن هم در برهه‌اي خاص چهره‌اي مذهبي به خود گرفت و اعتقادات جامعه را در خود انعكاس داد. اين اعتقادات مذهبي مي‌توانستند آيات و روايات يا اسماء متبركه باشند، يا تصوير ائمه يا حتي افسانه‌هاي مذهبي كه هيچ ريشه و اساس ديني نداشتند. اين دست از آثار به همراه آثاري ديگر مانند گل و مرغ، خيالي‌سازي و مواردي از اين دست مي‌توانند معرفي كننده فرهنگ و پيشينه تاريخي ايران باشند.


افراد معدودي توانايي معاش از اين هنر را دارند
ايرناپلاس: آيا اين هنر مي‌تواند زندگي يك هنرمند را از نظر مالي تأمين كند؟
رضاخان: در قديم چنين مسأله‌اي وجود داشت به اين معنا كه نقاش پشت شيشه با خواسته‌هاي كمي كه در آن زمان از نظر معيشتي داشته، مي‌توانست تا حدودي زندگي خود را تأمين كند. اما امروز بيشتر افرادي كه من مي‌شناسم زندگي‌شان از راه‌هاي ديگري غير از نقاشي پشت شيشه تأمين مي‌شود. فقط افراد معدودي هستند كه از اين كار امرار معاش مي‌كنند و شايد تعداد اين افراد به تعداد انگشتان يك دست هم نرسد. با اين وجود، اگر سيستم توليد و نوع عرضه به بازار تغيير كند، اين هنر مي‌تواند كفاف زندگي افراد را بدهد.


نقش بخش دولتي در بقاي اين هنر
ايرناپلاس: نهاد‌ها و مسئولان دولتي تا چه اندازه مي‌توانند به تعالي و بقاي اين هنر كمك كنند؟
رضاخان: تا امروز غير از افراد كمي در برخي سازمان‌هاي دولتي، كسي از اين هنر حمايت نكرده است. تا امروز هم اگر نقاشي پشت شيشه به بقاي خود ادامه داده است به همت فعالان اين رشته بوده است. هر چند اگر بخش دولتي بخواهد، مي‌تواند نقش بسيار پررنگي در بقاي اين هنر داشته باشد.


زيبايي‌هايي كه در عكاسي و چاپ يافت مي‌شوند
ايرناپلاس: انگار در رشته عكاسي هم كار كرده‌ايد. اين هنر تا چه اندازه توانسته در پيشرفت نقاشي پشت شيشه به شما كمك كند؟
رضاخان: عكاسي هم يكي از علاقه‌هاي من بود. ايران داراي اقليم‌هاي خاص و متفاوت است كه متناسب با آن‌ها، تنوع زيستي وجود دارد. اين تنوع بالا، هر فرد دوستدار محيط زيست را شگفت‌زده مي‌كند. زيرا شما در ايران موجوداتي مي‌بينيد كه خاص ايران هستند و در هيچ كجاي ديگر نمي‌توانيد ببينيد و ترغيب مي‌شويد از آن‌ها عكاسي كنيد. البته از ديگر رشته‌هاي مورد علاقه‌ام چاپ دستي است. چاپ دنياي وسيعي دارد و زيبايي‌هاي خاص خود را به نمايش مي‌گذارد.


گفت‌وگو از هنگامه ملكي