۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۹،‏ ۱۱:۴۵
کد خبرنگار: 3020
کد خبر: 83784094
۶ نفر

برچسب‌ها

سروش‌محلاتی: مردم در جامعه دینی، باید به راحتی با حاکم سخن بگویند

تهران- ایرناپلاس- سروش محلاتی، پاسخگو نبودن حاکم با توجیهات دینی را هسته سخت استبداد دینی خواند و تأکید کرد: پیامبر و علی(ع) تأکید داشتند که مردم باید بتوانند به راحتی و بدون لکنت و مانع، با حاکم اسلامی سخن بگویند.

آیت‌الله محمد سروش‌محلاتی، استاد دروس خارج فقه حوزه علمیه قم، در برنامه زنده اینستاگرامی «نهج‌البلاغه و مسأله استبداد دینی» در پاسخ به این پرسش که «استبداد دینی چه واقعیت و ماهیتی دارد؟»، گفت: اگر برای پاسخ به نهج‌البلاغه مراجعه کنیم، می‌بینیم استبداد پوسته‌ای دارد که ما با آن مواجه هستیم و آشکار است و هسته و باطنی هم دارد که ما در ظاهر نمی‌بینیم.

وی در دومین نشست از سلسله برنامه‌های زنده، با بیان اینکه «شکستن و مبارزه با پوسته استبداد کار سخت و دشواری نیست»، شکستن و از بین بردن آن هسته را بسیار دشوار خواند و گفت: علائم و ظاهر استبداد که برای همه قابل تشخیص است، یکی رفتارهای دیکتاتورمآبانه‌ای است که مستبدین دارند. ادبیات توأم با رفتارهای متکبرمآبانه، رفتارهای تحقیرآمیز و برخوردهای توأم با استکبار، ظاهر استبداد است. مستبد، خود را برتر و بالاتر از دیگران می‌بیند و دیگران را پایین‌تر می‌داند.

سروش محلاتی افزود: امیرالمؤمنین راه مقابله با این استبداد و استکبار را توجه به توحید و وجود خداوند می‌داند. چون کوچکی و ناچیزی انسان در برابر خداوند، این روحیه استکباری را می‌شکند و توجه همزمان به عظمت الهی و توجه به نقص و فقر انسان، مانع می‌شود انسان لباس کبریایی و غرور و نخوت به تن کند. در خطبه قاصعه امیرالمؤمنین می‌فرمایند: سپاس خدایی که جامه کبریایی به تن کرد و آن را برای خودش برگزید، نه برای مخلوقاتش. این عز و کبریا را خداوند برای دیگران ممنوع قرار داده است.

«برخی اسماء الهی برای انسان نیز صدق می‌کند. رحمان، عالم و ... اسما و صفاتی است که برای انسان نیز مطلوب است و بشر باید این صفات را در خود پرورش دهد اما صفت کبریایی تنها ویژه خداست و خداوند لعنت خود را بر کسی قرار داده است که بخواهد در این صفت ورود کند، توحید اینجا مصداق رفتاری پیدا می‌کند و انسان موحد حق ندارد حالت مستکبرانه و مستبدانه به خود بگیرد و رفتار شاهی که نماد رفتار استکباری و کبریایی است، برای فرد موحد جایی ندارد.»

توصیه‌های مهم امام علی به مالک اشتر

این استاد حوزه علمیه قم با اشاره نامه حضرت علی به مالک اشتر برای حکومت مصر، گفت: امیرالمومنین در دستوری به مالک اشتر می فرمایند: مبادا بگویی به خاطر مسئولیت و مقامت باید اطاعت شوی! این ادبیات باعث می‌شود دل‌ها از تو دور شود و دین مردم آسیب ببیند. اگر قدرت و حکومتت می‌خواست تو را بفریبد، به عظمت و قدرت الهی نگاه کن و ناچیز بودن قدرت و حکومت خود را در مقایسه با آن ببین که موجب آرامش و از بین رفتن توهم بالابودن، خودبینی و استکبار می‌شود و زبانت با مردم نرم می‌شود و عقلت که براثر روحیه استکباری زائل می‌شد، بازمی‌گردد. مالک مبادا بخواهی با عظمت الهی برابری کنی و بگویی که چون در حکومتم، نوعی از عظمت الهی را نمایش بدهم. مالک هرکسی بخواهد جباریت و استکبار و قدرت خود را به مردم نشان بدهد، خداوند او را به زمین می‌زند.

سروش‌محلاتی با بیان اینکه «حضرت علی(ع) این ادبیات استبدادی و منیت را صریحا منع می‌کند، حتی برای مالک اشتر و کسی که قدرت و حکومت مشروع دارد»، اضافه کرد: درشت‌گویی و با تحکم صحبت کردن حاکم دینی، نابودکننده است و باعث آسیب دیدن دین می‌شود. استکبار باعث می‌شود فرد خودش را بالا ببیند و دیگران را کوچک، کم اطلاع و نادان ببیند، پس نمی‌تواند بفهمد در جامعه چه می‌گذرد. 

وی تأکید کرد: یک موحد، وقتی به خدا توجه می‌کند، از آن ادبیات فاصله می‌گیرد و اگر هم نگیرد مردم از این ادبیات خشن و متکبرانه، درشت‌گویی و برخورد از بالا متنفر می‌شوند.

این کارشناس فقه سیاسی با اشاره به سلوک خلیفه دوم گفت: وی ظاهرا انسان تندخویی بود و امیرالمؤمنین در خطبه شقشقیه به همین اشاره می‌کند و عمربن خطاب را فرد خشن و تند و قاطعی توصیف می‌کند که نسبت به کارگزاران و فرمانروایانش سخت‌گیرانه و با تندی عمل می‌کرد، اما همین شخص یک جا تخلف را دید و نتوانست با قاطعیت عمل کند؛ زمانی که دید استاندار شام، تجمل‌گرایی و تشریفات زیادی را مانند قیصر و کسرا برای خود ایجاد کرده، به او اعتراض کرد که این چه بساطی است و تشریفات و تجملات را جمع کن. معاویه به او پاسخ داد: ما اینجا در همسایگی و خط مقدم دشمنان و امپراتوری روم هستیم و نباید طوری رفتار کنیم که آنها فکر کنند مسلمانان ضعیف هستند! اینجاست که قاطعیت عمر متوقف می‌شود. چون استکبار و اشرافیت و استبداد، از سوی معاویه توجیهی با ادبیات دینی پیدا می‌کند.

توجیه معاویه برای اشرافیت

سروش محلاتی با توصیف سفر خلیفه دوم به شام از زبان ابن ابی الحدید ادامه داد: عمر سوار بر الاغی از مدینه حرکت کرد و به شام رسید. در مسیر، خودش و غلامش به نوبت سوار می‌شدند، وقتی به شام رسید و جلال و جبروت و اشرافیت معاویه را دید، دامن خود را پر از سنگریزه کرد و به صورت معاویه می‌پاشید و می‌گفت این چه وضعی است که برای خود درست کرده‌ای؟ معاویه گفت: اینجا شام است و ما همسایه کفار هستیم و باید اینگونه باشیم تا دشمن فکر نکند ضعیف هستیم و اینگونه توجیه کرد که شکوه و اقتدار من، نشانگر عظمت اسلام است. در حالیکه پیامبر که با سپاهش جهاد داشت و جنگ‌ها را فرماندهی می‌کرد، وقتی در مسجد می‌نشست، شخص تازه وارد نمی‌توانست پیامبر را از سایر مسلمانان تشخیص دهد.

وی تأکید کرد: پیامبر و علی(ع) عظمت و اقتدار اسلام را از ظاهر حاکم جدا می‌کردند و تأکید داشتند حاکم اسلامی باید به دور از ظاهر استکباری و استبدادی باشد و مردم بتوانند به راحتی و بدون لکنت و مانع با او سخن بگویند.

این پژوهشگر دینی با این اشاره که «هسته استبداد دینی مهمتر از ظاهر استبدادی آن است»، تصریح کرد: استبداد فقط اختیارات مطلق داشتن حاکم نیست، بلکه نبود پاسخگویی و بازخواست اوست و استبداد یعنی شخص در جایگاهی قرار گیرد که نتوان از او سؤال کرد.

گفتنی است نشستهای نهج البلاغه و معضل استبداد دینی، که از سوی انجمن اندیشه و قلم و بنیاد اندیشه و احسان توحید برگزار می‌شود، تا شنبه، شب بیست و سوم رمضان از ساعت ۲۲:۱۵ با سخنرانی استاد سروش محلاتی در صفحه instagram.com/andisheqalam برگزار می شود.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
2 + 12 =